Xác suất không ghi nhớ lịch sử
Một hiểu lầm rất phổ biến là cho rằng kết quả trước ảnh hưởng tới kết quả sau. Ví dụ, khi tung đồng xu ba lần đều ra mặt ngửa, nhiều người tin lần thứ tư khả năng ra mặt sấp cao hơn. Thực tế, mỗi lần tung là một sự kiện độc lập nếu đồng xu cân đối, nên xác suất ra mỗi mặt vẫn gần năm mươi phần trăm.
Điều tương tự đúng với xúc xắc. Nếu bạn gieo xúc xắc năm lần và luôn ra số sáu, lần thứ sáu mỗi mặt từ một đến sáu vẫn có cơ hội gần bằng nhau. Xúc xắc không có bộ nhớ; nó không biết lần trước đã ra gì. Hiểu điều này giúp ta tránh việc suy diễn quy luật từ một chuỗi kết quả ngắn, vốn chỉ là hiện tượng ngẫu nhiên thông thường.
Mẫu nhỏ dễ tạo cảm giác sai
Con người có xu hướng nhìn thấy quy luật trong vài kết quả liên tiếp. Nếu một trò chơi cho ra ba kết quả giống nhau, ta dễ nghĩ rằng đang có xu hướng rõ ràng. Nhưng với mẫu chỉ vài lần, dao động ngẫu nhiên rất lớn, chưa nói lên điều gì về xu hướng dài hạn của trò chơi đó.
Ví dụ, nếu bạn rút bi từ một túi kín rồi bỏ lại, mười lần đầu có thể ra toàn bi đỏ dù trong túi số bi xanh và đỏ bằng nhau. Chỉ khi lặp lại nhiều lần, tỉ lệ rút ra mới dần tiến gần tỉ lệ thật trong túi. Vì vậy, hãy xem kết quả quan sát là một phần nhỏ của bức tranh, không phải bằng chứng chắc chắn cho một quy luật.
Kỳ vọng khác nhau giữa các biến thể
Cùng một trò chơi nhưng thay đổi một chi tiết nhỏ có thể làm xác suất thay đổi. Nếu túi có mười bi đỏ và hai bi xanh, khả năng rút ra bi xanh thấp hơn hẳn so với túi có sáu bi đỏ và sáu bi xanh. Điều này cho thấy việc đọc kỹ mô tả trò chơi, số lượng vật thể và cách rút luôn cần thiết trước khi suy đoán.
Ngoài ra, cách rút có hoàn lại hay không cũng ảnh hưởng tới các lần sau. Khi bỏ bi ra khỏi túi mà không đặt lại, thành phần trong túi thay đổi, nên xác suất các lần kế tiếp cũng khác. Nắm rõ những khác biệt này giúp ta tránh nhầm lẫn giữa các biến thể và đưa ra nhận định phù hợp với đúng tình huống đang chơi.
Tiếp tục khám phá
Tìm hiểu thêm trong chuyên mục liên quan hoặc đọc các bài viết mới.
